Satrançta Taktik Ögeler

Çivilemek :  Bazı pozisyonlarda taşlar bulundukları yerlerden kımıldayamazlar ve hamle yapamazlar.aşağıdaki pozisyonda beyaz bil siyah veziri tehdit etmekte, siyahta atı ile vezirini korumaktadır. Ama siyah atın hareket etmesi demek siyahın vezirini kaybetmesi demektir, o yüzden siyah at beyaz fil tarafından çivilenmiş durumdadır.

Çatal : Atın en güçlü yeteneklerinden biridir, aynı anda iki taşı birden tehdit edebilmesidir. Yani her iki taşa da aynı anda saldırabilmesidir. Eğer bu saldırılardan biri şaha karşıysa, at genellikle büyük zarara yol açar.

Çek : Oyunun gayesi şahın esir alınması ve hareket edemeyecek hale getirilmesi olduğuna göre. Böyle bir pozisyona düşürecek hamle yapıldığında bu hamleye çek denir. Şayet bu tehditten şah kaçamıyorsa oyun mat olur.

Şişlemek :  Satranç'ta rakibi şişlemek aşağıdaki pozisyonda gördüğünüz gibi taşınızın rakip şaha çek derken rakip şahın çekten kaçarken yine kendi taşlarından birinin tehdit altında bırakmasıdır. Örnekte siyah kale beyaz şaha çek derken aynı zamanda da beyaz kaleyi tehdit etmektedir, beyaz şah çek'ten kaçarken kalesini feda edecektir. İşte bu pozisyona şiş denir.

Piyonun Terfi : Bir piyon sekizinci sıraya çıktığı zaman Vezir, Kale, Fil veya At olabilir, işte bu işleme piyon terfii denir. Bu duruma gelen piyon tahtadan alınır ve yerine hangi taş kullanılacaksa o taş konur.

Çift Çek : Bu çekler bilinen çeklerden çok daha tehlikelidir. Bu çek şeklinde, bir taşın bir başka taşa çek imkanı vermek üzere yolu açması ve bu taşın aynı anda kendisinin de çek demesidir. Buna da çift çek denir.

Pat : Bütün oyunların ya zorla ya da rakibin çekilmesi ile son bulmadığı durumlar vardır, işte bunlara pat (beraberlik) denir. Böyle oyunlarda bir karara varılamaz ve oyunda bir zafer ve yenilgi yoktur. En çok rastlanılan şekli, her iki oyuncunun kararıyla pat sayılanlardır. Satranç oyununun durumu ilginç olabilir, saat geç olabilir, tedbirli bir oyuncu oyuna devam etmekten kaçına bilir, dikkatsiz bir oyuncu aşırı gitmiş olabilir. Sebep ne olursa olsun, her iki oyuncu da oyunun pat olduğunu kabul ettikleri takdirde oyun berabere kabul edilir.

Ancak satranç oyununda pat'ı mümkün yapan iki şart vardır. Bu şartlardan biri "50-hamle"  kuralıdır. Bu kuralda 50 hamle içinde taş alma olmamışsa ve hiç bir piyon hareket etmemişse, bu oyunun her iki oyuncu tarafından pat olarak kabul edileceğidir. Bir diğer kuralsa, bir oyunun üç kere tekrarlanmasıdır. Aynı oyunu üçüncü kez oynayan oyuncu tarafından pat olduğu iddia edilir. Bunların dışında en önemli olan üç metot vardır ki bunlar, devamlı çek , şahın çek olmadığı halde oynayacak karesinin bulunmaması ve mat için yeterli taşının olmamasıdır.

Rok : Oyun içerisinde iki taşın (Şah ve Kale) birden aynı anda tek bir hareket olarak oynanmasıdır. Rok yapmak için şah ve kalelerden her hangi biri kullanılır, şahın kalesi ile (yani şahın tarafındaki kale) şah tarafı bölümünde yapılan rok a kısa rok. Vezir kalesi ile (yani vezir tarafındaki kale) vezir tarafında yapılan rok a uzun rok denir. Yapılan hareket çok basittir; Şah kale'nin yanına çekilir, şah kalesi şahın sağından soluna geçirilir (kısa rok) ve bu hareket yazı dilinde O-O olarak yazılır. Vezir kalesi ile yapılan rok da ise kale ile şahın arasında 3 kare bulunduğundan şah 2 kare sol gider (kale ile aralarında 1 boş kare kalır), şahın bu hareketinden sonra  vezir  kalesi  şahın solundan sağına geçirilir. Buna da büyük rok denir ve yazı dilinde O-O-O olarak yazılır.

   Ancak rok aşağıda belirtilen durumlarda yapılamaz..

·       Kendi taşlarınızdan biri şah ile rok yapılacak kale arasında duruyorsa,

 bu durumda rok yapamazsınız.

·      Şahınız daha önce oynamışsa,

·      Rakip taşlardan biri rok yapmak için şahınızın geçmesi gereken kareyi tehdit altında tutuyorsa,

·        Şaha çek denilmişse,

·        Rok yapmak için kullanacağınız kale daha önce oynamışsa,

·        Rakip taşlardan biri rok yapmak için şahınızın geçmesi gereken kareyi tehdit altında tutuyorsa,

·      Rakip taşlardan biri şah ile rok yapacak kalenin arasında duruyorsa,

·      Rakip taşlardan biri rok yapmak için şahınızın geçmesi gereken kareyi kontrol altında tutuyorsa,

Geçerken Alma : Bir piyon ilk hareketinde iki kare ilerleyip rakip piyonla yan yana gelirse, rakip piyon bu piyonu sanki bir kare ilerlemiş gibi kabul ederek yiyebilir. Bu hak sadece ilk defasında yani iki kare çıkışı yapılır yapılmaz geçerlidir, bu harekete geçerken alma denir.